డీలిమిటేషన్(Delimitation) అంటే జనాభా మార్పులకు అనుగుణంగా లోక్సభ మరియు రాష్ట్ర అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాల సరిహద్దులను తిరిగి నిర్ణయించడం లేదా ఖరారు చేయడం. ప్రతి రాజకీయ ప్రతినిధి దాదాపు సమాన సంఖ్యలో జనాభాకు ప్రాతినిధ్యం వహించేలా చూడటం ద్వారా ప్రజాస్వామ్య సూత్రమైన “ఒక వ్యక్తి, ఒక ఓటు, ఒకే విలువ“ను అమలు చేయడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 82 మరియు 170 ప్రకారం, ప్రతి పదేళ్ల జనాభా గణన తర్వాత పార్లమెంటు డీలిమిటేషన్ చట్టాన్ని చేయాలి.
ఈ ప్రక్రియను ఒక స్వతంత్ర డీలిమిటేషన్ కమిషన్ నిర్వహిస్తుంది, దీని ఉత్తర్వులకు చట్టపరమైన శక్తి ఉంటుంది మరియు వీటిని ఏ కోర్టులోనూ సవాలు చేయలేము.
జనాభా నియంత్రణ ప్రయత్నాలను ప్రోత్సహించడానికి, 1976లో 1971 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా సీట్ల కేటాయింపును స్తంభింపజేశారు (Freeze). ఈ గడువును తర్వాత 2026 తర్వాత జరిగే మొదటి జనాభా గణన వరకు పొడిగించారు.
తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడు, కేరళ మరియు కర్ణాటక వంటి దక్షిణ రాష్ట్రాలు ఈ ప్రతిపాదిత డీలిమిటేషన్ను తీవ్రంగా వ్యతిరేకించడానికి ప్రధాన కారణాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:
- అభివృద్ధికి శిక్ష (Demographic Penalty): దక్షిణ రాష్ట్రాలు గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా జాతీయ జనాభా నియంత్రణ మరియు కుటుంబ నియంత్రణ విధానాలను విజయవంతంగా అమలు చేశాయి. ప్రస్తుత జనాభా గణాంకాల ఆధారంగా డీలిమిటేషన్ జరిగితే, ఆ రాష్ట్రాల పార్లమెంటు సీట్ల సంఖ్య తగ్గిపోతుంది. దీనిని తమ అభివృద్ధి విజయాలకు వేస్తున్న “శిక్ష”గా మరియు జనాభా ఎక్కువగా ఉన్న ఉత్తరాది రాష్ట్రాలకు ఇచ్చే “బహుమతి”గా దక్షిణ రాష్ట్రాలు భావిస్తున్నాయి.
- రాజకీయ అసమతుల్యత: ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్ వంటి ఉత్తరాది రాష్ట్రాలలో జనాభా వృద్ధి దక్షిణాది కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉంది. అంచనాల ప్రకారం, 2026 తర్వాత ఉత్తరప్రదేశ్ సుమారు 11 సీట్లు పెంచుకోవచ్చు, కానీ తమిళనాడు మరియు కేరళ చెరో 8 సీట్లు కోల్పోయే అవకాశం ఉంది. ఇది పార్లమెంటులో రాజకీయ అధికారాన్ని పూర్తిగా ఉత్తరాదికి మళ్లిస్తుంది.
- సమాఖ్య వ్యవస్థకు ముప్పు: ఈ మార్పు వల్ల భారతదేశ సమాఖ్య సమతుల్యత (Federal Balance) దెబ్బతింటుందని ప్రతిపక్ష నేతలు హెచ్చరిస్తున్నారు. దక్షిణాది రాష్ట్రాల మద్దతు లేకుండానే ఉత్తరాది రాష్ట్రాలు ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసే లేదా రాజ్యాంగ సవరణలు చేసే అవకాశం ఉందని వారు భయపడుతున్నారు.
- ఆర్థిక నష్టం: పన్నుల పంపిణీలో జనాభా ఒక ముఖ్య అంశం కాబట్టి, డీలిమిటేషన్ వల్ల దక్షిణ రాష్ట్రాలు తమ రాజకీయ గళాన్ని మాత్రమే కాకుండా ఆర్థిక వనరులను కూడా కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది.
- ప్రాంతీయ అస్తిత్వం: తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి ఎం.కె. స్టాలిన్ వంటి నాయకులు దీనిని కేవలం అంకెల సమస్యగా కాకుండా, ప్రాంతీయ అస్తిత్వం మరియు గౌరవానికి సంబంధించిన అంశంగా చూస్తున్నారు. దక్షిణ రాష్ట్రాల హక్కులను కాలరాస్తే భారీ ఉద్యమాలు తప్పవని హెచ్చరికలు కూడా వస్తున్నాయి.
ఈ ఆందోళనలను పరిష్కరించడానికి, జనాభాతో పాటు ఆర్థిక సహకారం (GSDP) మరియు విద్య వంటి అభివృద్ధి సూచికల ఆధారంగా సీట్లు కేటాయించే “హైబ్రిడ్ మోడల్” ను కొందరు నాయకులు ప్రతిపాదిస్తున్నారు. ఏ రాష్ట్రం కూడా సీట్లను కోల్పోకుండా ఉండటానికి లోక్సభ స్థానాల సంఖ్యను 850కి పెంచాలనే ప్రతిపాదనను కూడా కేంద్రం పరిశీలిస్తోంది.
Related Video: What is Delimitation? How Lok sabha & Assembly seats will increase, Explained in Telugu. (ETV Telangana)
తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి ప్రతిపాదించిన “హైబ్రిడ్ మోడల్”(Hybrid model)
లోక్సభ సీట్లను పెంచడానికి కేవలం జనాభా ఆధారిత పద్ధతికి నిర్మాణాత్మక ప్రత్యామ్నాయంగా తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి ఒక “హైబ్రిడ్ మోడల్” ను ప్రతిపాదించారు. ఏప్రిల్ 14, 2026న ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీకి రాసిన లేఖలో, ఈ మోడల్ సమాఖ్య నిర్మాణంలో సరైన సమతుల్యతను నిర్ధారిస్తుందని, అదే సమయంలో జనాభా నియంత్రణ చర్యలను విజయవంతంగా అమలు చేసిన రాష్ట్రాలలో “అభివృద్ధికి ఆటంకాలను” నివారిస్తుందని ఆయన వాదించారు.
ప్రతిపాదిత హైబ్రిడ్ మోడల్ ఈ క్రింది విధంగా పనిచేస్తుంది:
- సీట్ల పెంపు: లోక్సభ సీట్ల సంఖ్యను 543 నుండి 850 కి పెంచాలనే ప్రతిపాదనను ఈ మోడల్ పరిష్కరిస్తుంది.
- 50% అనుపాత పద్ధతి: కొత్త సీట్ల కేటాయింపులో సగం జనాభా (అనుపాత పద్ధతి) ఆధారంగా ఉంటుంది.
- 50% పనితీరు పద్ధతి: మిగిలిన సగం ఆర్థిక సహకారం (GSDP) మరియు ఇతర సామాజిక-మానవ అభివృద్ధి పనితీరు పారామితుల ఆధారంగా కేటాయించబడుతుంది.
నమూనా యొక్క ఉద్దేశ్యం
తెలంగాణ, తమిళనాడు మరియు కేరళ వంటి దక్షిణ రాష్ట్రాలు ఎదుర్కొంటున్న “జనాభా సంబంధిత ప్రతికూలత”ను తగ్గించడానికి రేవంత్ రెడ్డి ఈ నమూనాను ప్రతిపాదించారు. కేవలం అనుపాత (ప్రో-రాటా) నమూనా గణాంకపరంగా అన్యాయమైనదని ఆయన వాదించారు, ఎందుకంటే ఇది జనాభా విస్తరణను ప్రోత్సహిస్తూనే, అదే సమయంలో ఉన్నతమైన మానవ అభివృద్ధి ఫలితాలను మరియు జనాభా స్థిరీకరణను సాధించిన రాష్ట్రాలకు నిర్మాణాత్మక ప్రతికూలతను సృష్టిస్తుంది.
ఆర్థిక సూచికలను (GSDP) చేర్చడం ద్వారా, ఈ నమూనా కింది లక్ష్యాలను సాధించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది:
- పనితీరును ప్రోత్సహించడం: జాతీయ ఖజానాకు నికర ఆదాయ మిగులును అందించే రాష్ట్రాలను గుర్తించడం.
- రాజకీయ వాణిని పరిరక్షించడం: అధిక వృద్ధి రేట్లను ప్రదర్శించే ఉత్తర రాష్ట్రాలతో పోలిస్తే, పార్లమెంటులో దక్షిణ రాష్ట్రాల ప్రాతినిధ్యం క్షీణించకుండా నిరోధించడం.
- సమాఖ్య సమగ్రతను కాపాడటం: జాతీయ చట్టాలు మరియు విధానాలు కేవలం అత్యధిక జనాభా ఉన్న ప్రాంతాల ప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా పక్షపాతంతో ఉండకుండా చూసుకోవడం.
ఈ నమూనా అన్ని ప్రాంతాల ఆకాంక్షలను ప్రతిబింబించేలా చూసేందుకు, ఈ విషయంపై జాతీయ ఏకాభిప్రాయం సాధించేందుకు రెడ్డి అఖిలపక్ష సమావేశానికి పిలుపునిచ్చారు.
